665. Kırkpınar Yağlı Güreşlerine hazır mısınız?
Başlamadan Kırkpınar’a ilk kez gelecek ziyaretçilere küçük bir bilgi vereyim. Efsanede bahsedilen kırk pınar burada değil. Kırkpınar Güreşleri efsanesinin doğduğu yer bugün Yunanistan sınırları içerisinde kalan Samona, bugünkü adı “Ammovouno” köyüdür. Osmanlı sınırları daraldıkça güreşler Sarayiçi’ne kadar gerilemiş ama hiçbir zaman Edirne il sınırları dışına çıkmamıştır.
Aynı zamanda dedemin doğduğu köy olan Ammovouno ile Kırkpınar güreşlerinin ilişkisine dair güzel bir makaleye buradan ulaşabilirsiniz.
Cumhuriyetin ilanından beri Kırkpınar güreşleri 1975 yılındaki pehlivan boykotu ve 2020 yılındaki pandemi önlemleri dışında kesintisiz olarak eski Edirne Sarayı (Sarây-ı Cedîd-i Âmire) alanında yapılıyor. Ben size bu alanı gezerken karşınıza çıkan, heykeli dikilen efsanevi başpehlivanları anlatmak istiyorum.
Kel Aliço (1844 – 1919)
Yağlı güreş tarihinin en büyük efsanelerinden biri ve Kırkpınar tarihinin kırılması neredeyse imkânsız rekorlarına sahip efsanevi başpehlivanıdır. Sert güreş tarzı, amansız el enseleri ve saçsız başından dolayı “Kel Aliço” veya “Gaddar Aliço” lakaplarıyla anılmıştır. Edirne’nin İpsala ilçesinin Aliçopehlivan köyünde (eski adıyla Koyunyeri) vefat etmiştir ve mezarı bu köyde bulunmaktadır. Kel Aliço, Kırkpınar tarihinde üst üste en çok başpehlivan olan isimdir. Tam 26 yıl boyunca (bazı kaynaklara göre 27) Kırkpınar Başpehlivanlığı unvanını elinde tutarak tarihe geçmiştir.
Kurtdereli Mehmet Pehlivan
1864 yılında bugün Bulgaristan sınırları içinde kalan Tırnova eyaletinin Karalar köyünde doğmuştur. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi) nedeniyle ailesiyle birlikte Balıkesir’in Kurtdere köyüne göç etmiş ve lakabını bu köyden almış, 11 Nisan 1939 tarihinde, 75 yaşındayken Balıkesir’de vefat etmiştir. Kurtdereli Mehmet Pehlivan, Kırkpınar Yağlı Güreşleri’nde 1902, 1908, 1909 ve 1914 yıllarında olmak üzere toplamda 4 kez Kırkpınar Başpehlivanı olmuştur.
Koca Yusuf
Hem geleneksel yağlı güreşte hem de yurt dışında yaptığı profesyonel grekoromen güreşlerde yenilmezliğiyle tanınan, dünyaya “Korkunç Türk” (The Terrible Turk) unvanını kabul ettiren efsanevi cihan pehlivanıdır.1857 yılında bugün Bulgaristan sınırları içinde kalan Şumnu yakınlarındaki Karalar köyünde doğmuştur. 4 Temmuz 1898 tarihinde, ABD turnesinden Türkiye’ye dönerken bindiği SS La Bourgogne adlı transatlantik gemisinin Atlantik Okyanusu’nda başka bir gemiyle çarpışarak batması sonucu trajik bir şekilde boğularak vefat etmiştir. Cenazesi okyanusta kaybolmuştur. Koca Yusuf, Kırkpınar geleneksel yağlı güreşlerinde 1882, 1883 ve 1884 yıllarında üst üste 3 kez Kırkpınar Başpehlivanı olmuştur.
Adalı Halil
1.98 boyu ve 150 kiloya varan devasa cüssesiyle döneminin en iri sporcularından biri olan, hem yurt içinde hem de yurt dışında büyük başarılar kazanmış efsanevi başpehlivandır. Kel Aliço’nun çırağıdır. 1870 (bazı kaynaklarda 1871) yılında Edirne’nin Adaiçi bölgesindeki Kilise köyünde (bugün Yunanistan sınırları içinde) doğmuştur. Lakabını doğduğu bu bölgeden (Adaiçi) almıştır. 10 Şubat 1927 tarihinde, 57 yaşındayken Edirne’de zatürre nedeniyle vefat etmiştir. Mezarı Edirne’de “Pehlivanlar Mezarlığı” olarak bilinen yerdedir. Adalı Halil, Kel Aliço’dan sonra Kırkpınar tarihinin en uzun süre unvan koruyan isimlerinden biridir. Kırkpınar’da tam 18 yıl boyunca başpehlivanlığı elinde bulundurmuştur.
Aydın Demir
(1943 – 6 Şubat 2024), Cumhuriyet dönemi Türk yağlı güreşinin en büyük isimlerinden biri, “Devlet Sporcusu” unvanına sahip ve Kırkpınar’da altın kemerin ebedi sahibi olan efsanevi başpehlivandır. “Pehlivanlar diyarı” olarak bilinen Karamürsel ekolünün öncülerindendir ve ünlü başpehlivan Ahmet Taşçı’nın da hocasıdır. Aydın Demir, Kırkpınar Yağlı Güreşleri’nde 1976, 1977 ve 1978 yıllarında üst üste 3 kez başpehlivan olarak Kırkpınar’ın en büyük ödülü olan “Ebedi Altın Kemer”in sahibi olmuştur. (Ayrıca resmi kayıtlara göre 1970 yılı Kırkpınar güreşlerinde de Ali Çelik ile birlikte başpehlivanlığı paylaşmıştır.)
Hüseyin Çokal
(1950 – …), Cumhuriyet dönemi Türk yağlı güreşinin en teknik ve karizmatik isimlerinden biri, Kırkpınar’da altın kemerin ebedi sahibi olan efsanevi başpehlivandır. Boyunduruk oyunu, seri hareketleri ve beyefendi kişiliğiyle “Güreşin Profesörü” olarak anılmıştır. Aktif güreş hayatını tamamladıktan sonra Kırkpınar’da kule hakemliği ve merkez hakem komitesi başkanlığı görevlerinde bulunmuştur. Yaşamını memleketi Denizli’de sürdürmektedir. Hüseyin Çokal, Kırkpınar Yağlı Güreşleri’nde 1982, 1983 ve 1984 yıllarında üst üste 3 kez başpehlivan olarak Kırkpınar’ın en prestijli ödülü olan “Ebedi Altın Kemer”in sahibi olmuştur.Memleketi Denizli’de adına düzenlenen yağlı güreş festivalleri bulunmaktadır.
Ahmet Taşçı
(1958 – …), Modern dönemin en büyük yağlı güreş efsanesi, Kırkpınar’da iki kez ebedi altın kemer kazanmış tek başpehlivandır. Olağanüstü gücü, hırsı ve kararlılığı nedeniyle güreş camiasında “Karamürselli Er” ve “Kobra” lakaplarıyla anılmıştır. Ustasından devraldığı Karamürsel ekolünü zirveye taşımıştır. Yağlı güreşe 25 yaş gibi çok geç bir yaşta başlamasına rağmen tarihe geçecek başarılara imza atmıştır. Aktif güreş kariyerini noktaladıktan sonra hakemlik, antrenörlük ve yorumculuk yapmış, Türk güreşine yeni sporcular kazandırmaya devam etmiştir. Yaşamını Karamürsel’de sürdürmektedir. Kırkpınar tarihinde üst üste 3 kez başpehlivan olanlara verilen ebedi altın kemeri, kariyeri boyunca iki defa (1990-1991-1992 ve 1995-1996-1997) kazanarak kırılması imkânsız bir rekora imza atmıştır. Ahmet Taşçı; 1990, 1991, 1992, 1993, 1995, 1996, 1997, 1998 ve 2000 yıllarında olmak üzere toplamda 9 kez Kırkpınar Başpehlivanı olmuştur.
